أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنى ‌و مفهوم قرآنی آن

مقدمه نوشتار

کلمه نطفه معنی خاص خود دارد که با کشف ژنوم و علم ژنتیک مفهوم خود را باز یافت. قرآن در 1400 سال قبل از این کلمه استفاده کرده است. نطفه محفظه ای است دردانه یا رحم جانداران که ژنوم نر و ماده به هم پیوند داده شده و باصطلاح عمل لقاح انجام می شود و تنها باید نطفه در شرایط خاص خود با فرمان امر خداوند رشد کند. دانه گیاهان و تخم مرغ یک نطفه بسته لقاح یافته است. رشد نطفه در رحم خلق نیست باز افرینی خلق نخست است. آب مرد نطفه نیست که در رحم زن ریخته می شود اشتباهی که مرتبا تکرار می شود. خداوند متعال در قرآن مرد را بر زن ترجیح نداده است و نطفه مرد را عامل پیدایش انسان نمی داند. کلمه نطفه در قرآن معنی آب مرد نمی دهد و قرار مکین هم نمی تواند رحم زن تلقی شود. به استناد آیات خلقت انسان در قرآن نطفه دارای مفهوم دیگری است که مفسرین به آن دست نیافته اند و همان نظر دانشمندان صدر اسلام را تکرار می کنند و در این نوشتار واقعیت خلقت انسان که پشت پرده نا آگاهی به علم روز و تعصب بر نظر گذشتگان در صدر اسلام مفهوم خود را از دست داده است به استناد به آیات قرآن و با دید علم روز مورد بررسی قرار می دهم. مفهوم نطفه ماء مهین، حمامسنون، صلصال درقرآن
موقعیت اجتماعی زن نزد اعراب پیش از اسلام از وضعیت خاصی برخوردار بود و زن به عنوان کالایی در نظر گرفته شده و خرید و فروش می شد و از حقوق اجتماعی و فردی محروم بود و در شمار لوازم و اثاثیه خانه قرار می گرفت و این ضرب المثل بین آن ها رواج داشت که زن حکم  ظروفی را دارد که جای نطفه مرد است. وانما امهات الناس اوعیه-  مادران حکم ظروف را دارند که فقط برای جای نطفه آفریده شده اند (کتاب فروغ ابدیت –آیت الله جعفر سبحانی – بخش شبه جزیره عربستان )
این ضرب المثل چنان در فرهنگ اعراب پیش از اسلام رسوخ کرده بود که سالیان دراز بعد از اسلام هم در ذهن بسیاری جا باز کرده است. این یک ذهنیت مرد سالاری است که هنوز هم در جوامع اسلامی و کشور ما آثار آن وجود دارد و در تفاسیر هم به  آن مواجه می شویم.

مفهوم نطفه در آیات خلقت انسان

در تفسیر آیه أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّاء مَّهِينٍ فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ إِلَى قَدَرٍ مَّعْلُومٍ- فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ- قرارمکین را همان ظرف دوره جاهلیت در نظر گرفته اند یعنی زن قرار گاه نطفه مرد است در صورتیکه معنی واقعی آیه شریفه قرآن این است" آیا شما را در آب کم و ناچیز نیافریدیم و آن را در قرارگاه محکم و استوار قرار ندادیم تا زمان مقدر شده بر اساس تقدیر(و برنامه ریزی الهی) و بر تقدیر و برنامه ریزی خود فائق آمدیم و چه برنامه ریزی توانائی انجام دادیم ".
ماء مهین آب کم است. همین آب با فرمول H2O که در آفرینش حیات در زمین اولیه نقش اساسی بازی کرده است. ماء دافق هم همین آب است.  شرح مفصل آن را مطالعه فرمایید. صحبت از نطفه اولیه حیات است در زمین اولیه و این نطفه امشاج نبتلیه است یعنی قابلیت تکثیر پذیری را دارد ولی هنوز مذکر و مونث یعنی جنسیت نر و ماده در آن ایجاد نشده بود منظور کروموزوم جنسیتی و خداوند این نطفه حیات را در جایگاه استوار و محافظت شده غشاء سلولی- قرارمکین - قرارداد. نطفه امشاج هنوز غشاء هسته ای و هسته ندارد و در اثر تکامل حدود دو میلیارد سال بعد دارای غشاء هسته ای پیشرفته می شود. فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى
مفسران محترم ماء مهین را نطفه مرد دانسته اند و نطفه نمی تواند در نظام خلقت  آبی پست و بی ارزش باشد بلکه بر عکس شاهکار خلقت خداوند است و رحم زن هم قرارمکین نیست چرا که مقام و منزلت زن بسیار بالاتر از این است که خداوند او را  قرار مکین برای آب مرد خلق کرده باشد و سخن از خلقت انسان در زمین اولیه است- این آیه در ارتباط با انا خلقناهم من طين لازب است خلقت اولیه و سنگ بنای حیات که انسان هم درآن قرار دارد.
برای روشن شدن موضوع باید موقعیت زمین اولیه را در نظر مجسم کنیم. این مطالب آخرین یافته های علم زیست شناسی است و قرآن مجید بسیار فراتر از علم سخن می گوید باید در آیات الهی تفکر و تعقل نماییم. به این چند آیه توجه  فرمایید و بعد مطلب را ادامه دهیم.
أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِيٍّ يُمْنَى- ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى- فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى- أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍعَلَى أَن يُحْيِيَ الْمَوْتَى- " آیا انسان نطفه تقدیری (برنامه ریزی شده) نبود که مقدر می شود. آیا انسان نطفه تحت برنامه ریزی و نرم افزاری الهی (تقدیر الهی) نبود که مقدر می شود(به بار می نشیند). چقدر زیبا و پر مفهوم یکی از معانی منی تقدیر است. معنای دیگر هم  دارد مرگ، قضا و قدر، آرزو و در زبان عربی آب مرد هم اصطلاحا منی گویند. مدت های مدیدی است که تمامی معانی دیگر کنار گذاشته شده  و به معنی آب مرد چسبیده ایم و به رحم زن وصلش کرده ایم آیا با خود فکر نکرده ایم که آب مرد به تنهائی نمی تواند نقش اساسی در ایجاد نطفه داشته باشد. بعلاوه نطفه در اثر لقاح نر و ماده پدید می آید که می توان به تنهائی و مستقل در شرایط مساعد رشد کند. اسپرم نر باید با اوول ماده پیوند بخورد یعنی ژنوم جنسیتی نر و ماده ( زوجین الذکر و الانثی)  ایجاد نطفه می کند و کلمه نطفه از شاهکار قرآن است حیات از نخستین نطفه خلق شد. آیا خداوند متعال که علم مطلق است آب مرد را اساس خلقت انسان و زن را قرار مکین می داند. 
الم یک نطفه من منی یمنی. ترجمه رایج می نویسد (آیا او نطفه مرد نبود که  در رحم زن ریخته شد ؟) بعد ادامه جریان بر اساس نظر گذشتگان در درون رحم ادامه می یابد. در صورتی که با مقایسه آیات دیگر دارای مفهوم کاملا متفاوتی است. این نطفه تقدیری نبود که مقدر می شود سپس علقه شد که خلق و بسوی هدف برنامه ریزی شده هدایت می گردد "خلق فسوی" خلق و سپس در پروسه تکامل سامان داده می شود و در آن(در علقه سامان داده شده) جنسیت نر و مادینگی-کروموزوم جنسیتی- قرارمی گیرد واین رخداد زمانی است که نطفه امشاج حامل RNA به علقه حامل ژنوم DNA تکامل می یابد قرار گرفتن زوجین الذکر والانثی که در آیه دیگر از خلق آن در نطفه علقه نام برده شده اشاره به پایان تکامل ژنوم جانداران است و تکثیر از این پس به صورت جنسیتی با کرموزوم XX و XY صورت می گیرد به این جهت از کلمه زوجین استفاده شده است. خداوندی که چنین شاهکار خلقت را خلق می کند قادر است مرده ها را زنده کند. در آیه زیر می فرماید-

قُتِلَ الْانسَانُ مَا أَكْفَرَهُ مِنْ أَىّ‏ شىَ‏ ءٍ خَلَقَهُ مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَه ثمُ‏ أَمَاتَهُ فَأَقْبرَهُ- مرگ بر این انسان پوشاننده حقیقت باد -چه چیز او را  کافر ساخت (آیا فکر نمی کند از چه خلق شده) از نطفه ای خلق شده که آن را در چهارچوب  برنامه ریزی الهی قرار دادیم و راهش را هموار کردیم (تا به انسان تبدیل شد) سپس مرگ او را فرا می گیرد و محو می شود ". یک پدیده فقط یک بار خلق می شود و علقه خون بسته در رحم یک پر سلولی است که از نطفه تلقیح یافته اوول رشد کرده است و تکرار یک پدیده در حیات زمین باز آفرینی خلق نخستین است. علقه همان نفس واحده در قرآن است
خداوند متعال در چند آیه دیگر هم می فرماید راه تکاملی نطفه را هموار کردیم راه تکاملی آن را ،نطفه در رحم تکامل نمی یابد براساس برنامه ریزی مدون رشد می کند و دیگر نیاز ندارد راهش هموار شود. فقدره پس راه برنامه ریزی آن را و نه رشد آن را رشد جنین برنامه ریزی ژنتیکی تحت فرماندهی امر خداوند است. قضیه نطفه  فرا تر از مراحل رشد جنین در رحم مادر است. بعلاوه با خودمان فکر نکرده ایم  که آیا نطفه مرد به تنهائی می تواند  منشاء  جنسیت  نر و ماده  شود و اوول زن نقشی در آن ایفاء نمی کند؟ به معنی متعارفی که در تفاسیر است  توجه نماییم :
آیا او (انسان) از نطفه ای از منی( مرد) نبود که در رحم( زن) ریخته شد و سپس بصورت خون بسته در آمد و خداوند او را (انسان) را آفرید و موزون ساخت و از او دو جفت مرد و زن آفرید. در این آیه نقش اوول زن چه می شود در ثانی خداوند می فرماید- ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى- فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى- نطفه ای بود که به علقه خلق می شود.سپس علقه شد پس خلق شد و سامان داده شد در آن علقه جنسیت مذکر و مونث را قرار دادیم نه  دو جفت مرد و زن این مطلب را اگر درباره اش تفکر و تعقل کنیم به سیاق آیه نمی خورد و پس مطلب باید فرا تر از این تصورات باشد. باید در آیه  تفکر و تعقل کنیم و چیزی که خداوند متعال مکررا به انسان می فرماید در آیات خداوند فکر کنید. حال  خلاصه آخرین یافته های علم زیست شناسی را بررسی کنیم و با این آیات مقایسه می کنیم.
پروفسور راینهارد کاپلان زیست شناس معروف آلمانی در کتاب پیدایش حیا ت می گوید. در زمین اولیه میلیون ها سال پس از شکل گرفتن پوسته جامد زمین و سرد شدن آن زمانی که حرارت بالای نقطه جوش آب قرار داشت و سطح زمین هنوز داغ و جو اولیه زمین انباشته از بخار آب و متان و آمونیاک بود، مولکول های اولیه حیات آب، آمونیاک و متان درون گودال ها و برکه ها به حالت جوش قرار داشتند و این سه عنصر با یکدیگر ترکیب می شدند و آب بخار می شد و توده سیاه رنگ روی کانی های داغ مانند سفال و سنگ پیریت باقی می ماند و مرتبا انباشته می شد. البته این نظر کاپلان در زمان خود معتبر بود و اکنون دنیای ار.ان.ای در خلقت اولیه حیات دارد در موضوع خلقت اولین نطفه حیات جا باز می کند.

 أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّاء مَّهِينٍ فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ إِلَى قَدَرٍ مَّعْلُومٍ.
آیا ما شما را در آب کم و نا چیز(محیط آب کم برای پلی مریزه شدن مولکول های اقوات و تشکیل مولکول زنجیره ایRNA است) خلق نکردیم و سپس آن را تا  زمان معینی در محفظه استوار و محکم قرار دادیم. در پوشش سلولی ابتدا ناقص و سپس تکامل یافته و در علقه غشاء سلولی تکامل یافته است که همان یوکاریوت های کنونی سلول های بدن جانداران که ماموریت تبادل دور ریختن ضایعات نوسازی سلول های ژنوم به داخل سیاه رگ ها و گرفتن تکه های مولکول برای نوسازی سلولی از موی رگ ها بنابرین غشاء سلولی دارای ساختار پیچیده و مهم است. علاوه برموضوعاتیکه مطرح شد آیه الم یک نطفه من منی یمنی با آیات 6 تا12 سوره انفطارو آیات 5 سوره سجده که مطرح می کنم هم خوانی ندارد.آیات زیردوره های تکامل انسان را نام می برد که در آیه 5 سوره سجده به سه دوره آن متعلق به خلق نطفه امشاج تا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ است اشاره فرموده
يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ - الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ - فِي أَيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ - كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ - وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ - كِراماً كاتِبِينَ - يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ- ای انسان چه چیزی تو را در برابر خدایت مغرور ساخته خدائی که تو را خلق کرد و سپس در دوره سوا (سامان دادن) قرار داد و سپس اعضای تو را موزون ساخت و به هر شکلی که خواست تو را ترکیب کرد (از صورت های گوناگون گذر کردید خلقکم اطوارا)و بر شما حفظ کننده هائی که اعمال شما را می نویسند نویسندگانی کراما کاتبین هر آنچه انجام می دهید را می دانند. اشاره به یتلقی المتلقیان نرم افزار ژنوم است. صورکم واحسن صورکم و راز نهفته در آن
آیات 5 الی 7 سوره سجده به ما کمک می کند بدانیم - ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى سویته چه دوره ای مطابق آیات سوره انفطار از سرنوشت خلقت انسان است.

الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الإِنسَانِ مِن طِينٍ - ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلالَةٍ مِّن مَّاء مَّهِينٍ-ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ قَلِيلا مَّا تَشْكُرُون- خداوند است که تمامی ملزومات برای خلقت انسان را به نحو شایسته خلق کرد و خلقت انسان را از سنگ رس آغاز کرد ( تا نطفه اولیه حیات از آن خلق شود)- سپس نسل بیرون آمده از سنگ رس را از رسوب در آب کم قرار داد ( همان نطفه را) - سپس آن را سامان داد و روح خود را در آن القاء کرد و برای شما گوش و چشم و قلب قرار داد. ثم جعل نسله به معنی نسل بعد از آغاز خلقت انسان در سنگ رس است و نه در رحم زن. به آیه 26سوره حجر در ارتباط با آیات فوق است توجه فرمایید. خَلَقْنَا الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ- انسان از حما مسنون و از توده سیاه خلق می شود بعد از شروع خلقت انسان در سنگ رس مرحله بعدی ادامه می یابد. این همان نسل بعد از آغاز خلقت انسان در سنگ رس است. بداء خلق الانسان من طین بعد از شروع دوره اقوات است که ترکیبات مورد نیاز خلق نطفه در چهار دوره برنامه ریزی می شود و اولین نطفه حیات از سنگ رس بیرون می آید که نطفه امشاج است (آیه ابتدای سوره انسان) و این نطفه نسل بعدی است و نه نسلی که از آب مرد بیرون می آید.

 نسلی که بیرون می آید در پروسه فسواکم طولانی ترین دوره تکامل انسان در سه دوره ظلمات ثلاثه است. همه در خط صراط المستقیم تکامل نطفه امشاج تا علقه که همان نفس واحده است. هم باکتری هستند و اعضای بدن ندارند و بعد از نفخ من روحی در آن قرار داده می شود. در آیه وَهُوَ الَّذِي أَنشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَّا تشکرون– خداوند است که اعضای بدن چشم و گوش و قلب را برای شما انشاء کرد. انشاء دوره زمان بر است. آیه دیگر هم مراحل قبل از تشکیل اعضاء را انشائکم می داند.یعنی دوره خلقکم و فسواکم- قُلْ هُوَ الَّذِی أَنشَأَکُمْ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِیلاً مَّا تَشْکُرُون بگو خداوند است که شما را انشاء کرد و بعد از آن برای شما اعضای بدن قرارداد مفسرین می فرمایند روح در رحم زن و در جنین نفخه می شود در کدام مرحله؟  قبل از انعقاد نطفه، ژنوم انسان دارای دارای شعور و برنامه تدوین شده است اسپرم مرد براساس برنامه نرم افزاری تدوین شده می داند به کدام سمت برود و جالب است که هنگامی که یک اسپرم به داخل جدار اوول رخنه کرد به تمامی میلیون ها اسپرم اعلام می شود و همه دست از فعالیت می کشند و دفع می شوند. آیا از آب مرد تا شکل گرفتن اعضاء در جنین که چند هفته است دو انشاء و هم خلق فراوان داریم. خلق و انشاء را طوری معنی می کنیم تا با نظر گذشتگان تطبیق پیدا کند یعنی آیه را به غلط معنی کردن. مجددا به آیات فوق توجه فرمایید. از خلق اولین نطفه حیات در سنگ رس تا نفخ من روحی یک انشاء است و قرار گرفتن اعضاء هم یک انشاء دیگر. آیا کشاندن نطفه از درون سنگ رس به رحم زن با عقل و منطق جور در می آید. چه بر سر آیات متشابه قرآن در خلقت انسان در آورده ایم، چند آیه در قرآن درخلقت انسان داریم که به جمله جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِیلاً مَّا تَشْکُرُون ختم می شوند یعنی مرحله قبل از این جمله همه با هم اشتراک معانی و زمان مشترک دارند و این ظرافت قرآن است برای کسانی که میخواهند با تجزیه و تحلیل آیات و وجوه مشترک بین آنها به واقعیت خلقت انسان برسند.
این روش تجسس در آیات و پیدا کردن نکات مشترک هنوز مرسوم نشده. معمولا در همه سایت ها و تفاسیر می بینیم که برای تجسس یک مفهوم تمامی نظرات گذشتگان را دریف می کنند و از درون آن ها نتیجه را بیرون می آوردند و قرآن در درجه دوم اهمیت است گویا راویات وحی هستند و ما باید قرآن را با آن ها مقایسه کنیم. سید محمد تقوی اهرمی 10/3/1405